Anasayfa » İnşaat-Proje-Taahhüt » Ses ve Isı izolasyonunda alternatif yapı malzemesi ‘Saman Levha’

Ses ve Isı izolasyonunda alternatif yapı malzemesi ‘Saman Levha’

Bugün Avrupa’da enerji verimliliği yüksek olan pasif evlerin kullanım oranı her geçen gün artmaktadır. İlk defa 1988 yılında Almanya’da ortaya atılan pasif evler Avrupa Birliği Parlamentosunun 2019’dan itibaren yeni yapılacak binalarda Pasif Ev Standardını tüm binalar için standart olarak öngörmüştür. Örneğin, Slovenya’da yapılarda en az %30 çevreci malzemelerin (ahşap ve türevleri) kullanımı zorunlu hale getirilmiştir. Pasif evler çok iyi yalıtılmış, yıllık ısıtma ihtiyacı çok düşük yani 15 kWh/m²’yi geçmeyecek şekilde planlanmış dolayısıyla geleneksel ısıtma sistemlerine gereksinim duymayan binalar olarak tanımlanabilir. Pasif ev ısıtma ve soğutma için tüketilen enerji metrekarede başına 15 kilowatt saat ile sınırlandırıldığından %90’a varan tasarruf sağlamaktadır. Isıtma, soğutma, aydınlatma, sıcak su, havalandırma ve elektrik kullanımını kapsayan primer enerji gereksinimi ise 120 kilowatt saattir. Binanın tüm yüzeyindeki sıcaklıklar birbirine yakındır, dolayısıyla ısısal farklılıktan dolayı hava akımı olmamaktadır. Pasif evlerin en önemli özelliği enerji verimliliği sağlayan doğru yapı malzemelerinin seçilerek düşük enerji kullanımıdır. Bu noktada saman levhaların önemi ortaya çıkmaktadır. Zira saman levhanın ısı izolasyonunun alternatiflerine göre daha iyi olması  edeniyle ile pasif ev üretiminde önemli bir yapı malzemesidir. Saman levha üzerine yapılan bilimsel araştırma sonuçlarına göre sunta, kontrplak, OSB gibi odun esaslı ahşap esaslı levhalara göre yapı sektörü için önemli üstünlüklere sahiptir. Avrupa’da pasif ev yapımında en fazla kullanılan levha ürünleri arasında yer alan saman levha 2008 yılında Çek Cumhuriyetinde düşük enerji ile pasif ev yapımına uygun ekolojik levha olarak Çek Yapı Akademisi tarafından altın ödül verilmiştir. Zira saman levha üretiminde orta tabakada zirai atık olan saman levha ve yüzeylerde suya ve neme dayanıklı geri dönüşüm karton ile üretildilğinden %100 biyokompozittir. Dolayısıyla tamamen geri dönüştürülebilir ve ömrünü tamamladığında plastiklerden farklı olarak doğada çözünür bir özelliğe sahiptir.

Saman levhaların geleneksel yapı malzemelerine göre önemli üstünlükleri

• Üretimde yenilenebilir hammadde olan saman saplarının kullanıldığından çevreyle dost bir malzeme olması
• Saman levha üretiminde saman parçacıkların preslenmesinde sentetik tutkal kullanılmadığından sunta ve MDF, OSB gibi levhalardan farklı olarak kansorejen
etkisinin olmaması
• Saman fiyatının odundan daha ucuz olması nedeniyle levha maliyetinin sunta, OSB gibi levhalardan daha uygun olması
• Isı yalıtımının yüksek olması dolayısıyla binalarda ısı enerji kaybını en aza indirmesi ve enerji tasarrufu sağlaması
• Yapılarda duvarda kullanıldığında kışın iç ortamın sıcak ve yazın serin olmasını sağlamaktadır.
• Yangın esnasında yüzeyinin korlaşması nedeniyle diğer yüzeyinin sağlam bir şekilde kalması, yangın esnasında duman oluşumunun az olması
• Çevreyle dost bir malzeme olması ve ısı izolasyonunun iyi olması nedeniyle pasif ev (enerji tasarruflu evler) yapımında ideal bir malzeme olması
• Rutubet ve neme karşı yüksek direnç, rutubetli ortamda boyutsal stabilesinin yüksek olması
• Ses izolasyonunun yüksek olması
• Düşük yoğunluğuna karşın mekanik özelliklerinin iyi olması, çatı uygulamalarında uygun aralıklarda yerleştirilen altlıklar ile OSB ve kontrplağa alternatif olması
• Bağlantı elemanları (vida tutma gücü) ile birleştirilme mukavemetinin yüksek olması
• Çürümeye ve haşerelere karşı dayanıklı olması, güvenlenmemesi, kokusuz olması
• Ağaç işleme makineleri ile kolay bir şekilde kesilmesi ve boyutlandırılması
• Homojen yapıda olması, farklı kalınlıklarda ve ebatlarda üretilebilmesi, düzgün yüzeyli olması, farklı yüzey kaplama malzemeleri ile kaplanabilmesi
• Kullanımının kolay olması ve montaj süresinin kısa olması
• Özellikle prefabrik yapılarda dikey ve yatay elemanlı olarak başarılı kullanımı (ara bölmelerde ve dış cephenin altında, zeminlerde ve çatı katlarında kiriş üstü yalıtım olarak geçiş sistemlerinde) tercih edilen bir yapı malzeme olması Saman levha yoğunluğu 350-400 kg/m3 arasında değişmesine karşın yatay yönde kullanımında eğilmeye karşı dayanımı yüksektir.Yapılan bir bilimsel araştırmada 1200 x 2000 ölçülerinde ve 60 mm kalınlığındaki strawpanel marka levhanın 60 cm aralıklarla 10 cm x10 cm altlıklar kullanıldığında 500 kg yayılı yük uygulandığında herhangi bir çatlama görülmediği sadece 6 mm esnediği tespit edilmiştir. Bu üstün özelliğiyle strawpanel levhaların yapılarda çatı uygulamalarında ve yatay döşeme uygulamalarında uygun aralık mesafesinde kontrplak veya OSB (yönlendirlmiş yongalevha) yerine başarıyla uygulanabilir malzeme olduğu tespit edilmiştir. (Ayrılmış, 2007). Saman levhayı kullanan yapılarda kazanılan önemli enerji tasarrufu gerek kullanıcıya ve gerekse milli ekonomiye önemli bir katlı sağlamaktadır. Almanya’da bir binayı ısıtmak ve soğutmak için yıllık enerji ihtiyacı 30-60 kwh/m2 iken Türkiye’de 250-350 kwh/m2’dir. Kısacası Türkiye, daha soğuk bir iklime sahip Almanya’dan binaları ısıtmak veya soğutmak için neredeyse 10 kat daha fazla enerji tüketiyor. Isı yalıtımının en önemli kısmını oluşturan dış cephe ısı yalıtımı (mantolama) gelişmiş ülkelerde 1970’li yıllarda uygulamaya başlanmış, Türkiye ise 1991 yılında ithal ürünlerle dış cephe ısı yalıtım malzemelerini tanımıştır. Bir diğer önemli özellik ise su buharı difüzyon direncidir. Nasıl ki ısı sıcak taraftan soğuk tarafa geçerse, su buharı da sıcaklığa ve neme bağlı olarak, kısmi buhar basıncı yüksek taraftan düşük tarafa doğru ilerler. İlerlerken de bir direnç ile karşılaşır (su buharı difüzyon direnci katsayısı). Her yapı malzemesi, kalınlığına bağlı olarak buhar difüzyonuna karşı koyar. Malzemelerin su buharı geçişine karşı gösterdikleri direncin, havanın su buharı difüzyon direncine oranlanmasına, su buharı difüzyon direnç katsayısı denir ve m ile gösterilir. Havanın buhar direnç katsayısı μ=1’dir ve diğer malzemelerin μ değeri, o malzemelerin aynı şartlardaki havaya göre kaç kat daha direnç gösterdiğini belirtir. (μ değeri düştükçe malzemenin su buharı geçirgenliği artar, μ değeri yükseldikçe su buharı geçirgenliği azalır) burada referans noktası havadır.”Malzemenin nefes alması” demek, malzeme içinden havanın geçmesi demek değildir, burada söz konusu olan bina içerisinde ortaya çıkan atık su buharının dış ortama geçebilmesidir. Saman levha su buharı iletim bakımınından yapı sağlığına uygunluk gösterdiğinden kapalı ortamda nemlin artması durumunda nemi içine alması, nemin azalması durumunda ise ortama nemi salıvermesiyle bina içinde mikro iklim üzerine olumlu etkisi vardır. Dolayısıyla insanların yaz aylarında dışarısı sıcak olduğunda kapalı ortamda klima kullanmadan serin hissetmelerini sağlayacaktır. Yaz aylarında evlerde kullanılan klimanın harcadığı elektrik enerjisinin kışın ısıtmada kullanılan enerjiden daha fazla olduğu düşünüldüğünde saman levhanın sağladığı enerji tasarrufu kendini kısa sürede amorti etmesini sağlamaktadır. Saman levhaların gerek yurt dışında ve gerekse ülkemizde binaların mantolanmasında kullanılmasıyla yapı malzemesi olarak kullanımında önemli bir artış yaşanmıştır. Bunda en önemli nedenler ısı iletim katsayısı ve su buharı geçirgenlik katsayısı bakımından bir çok yapı malzemesine oranla enerji tasarrufu sağlamasıdır. Saman levhanın bir diğer önemli avantajı samanın alevi yaymaması nedeniyle yapısının dağılmaması, duman oluşumunun az olması ve korlaşma nedeniyle odundan farklı olarak alevi yayılmasından ziyade izolasyon tabakası oluşturarak levhanın arka tarafının sağlam bir şekilde kalmasıdır (içerdiği inorganik yapıdaki silisli maddeden dolayı). Bu durum özellikle 60 mm kalınlığındaki saman levha bölme elemanı olarak kullanıldığında bir tarafı 20 dakika aleve maruz kaldığında levhanın bir yüzeyi korlaşırken diğer tarafına alevin geçmemesi nedeniyle insanların yangından korunmasında ve uzaklaşmasında önemli bir avantaj sağlamasıdır. Saman levhanın bir diğer önemli avantajı ses geçiş kaybının yüksek olmasıdır (simgesi R, TL ve STC birimi dB’dir). Ses geçiş kaybı, geçmeyen sesin gelen sese oranı olup dB ile yani logaritmasal bir büyüklüğü ile ifade edilir. Ses kaynağı mekanla alıcı mekanı birbirinden ayıran yapı elemanının (tek ya da bileşik cidar) ses geçiş kaybı özellikle yüksek katlı betonarme konutlarda ve otellerde son derece önemli hale gelmiştir. Özellikle geceleyin üst kattaki veya yan dairedeki en ufak bir sesin bile insanlar üzerindeki olumsuz etkisinden dolayı yapı malzemelerinde ses geçiş kaybınında ısı izolasyonu gibi yüksek olması aranan bir kriter olmuştur. Saman levhanın ses geçiş kaybının 33-34 dB olarak değiştiği literatürde rapor edilmiştir. Dolayısıyla, Strawpanel levhaların özellike yapılarda alçıpan yerine kullanılması durumunda insanların sesden kaynaklı rahatsızlıklarını azaltılmasında önemli bir avantaj sağlayacaktır.

Saman levhaların kullanım alanları

Saman levhaların yapı sektöründe kullanım alanları çok çeşitli olup aşağıda önemli kullanım alanları verilmiştir.
1. Prefabrike yapılarda sıva altı duvar elemanı ve çatı örtüsü olarak
2. Binaların mantolanmasında ısı izolasyonu bakımından
3. Dairelerde zemin döşeme malzemesi olarak
4. Ofislerde bölme elemanı olarak
5. Çelik konstrüksiyonlu tek ve çok katlı yapılarda yatay ve dikey yönde çelik konstrüksiyon içerisine döşeme olarak
6. Yangına dayanıklı yapılarda döşeme ve bölme elemanı olarak. Saman levhalar sahip olduğu önemli avantajlar nedeniyle yapı malzemesi olarak kullanımın yanı sıra günümüzde mobilya sektörüne de girmeye başlamış olup, hafiflik ve mukavemeti bakımından odun esaslı yongalevha alternatif bir malzeme haline gelmiştir. Özellikle vida tutma gücünün yüksek olması ve çeşitli bağlantı elemanlarıyla (menteşe vb.) başarı bir şekilde birleştirilebildiğinden panel tipi mobilya üretiminde kullanılabilir bir malzemedir. Yüzeyleri geri dönüşüm karton ile kaplanabildiği gibi çeşitli dekoratif doğal (ahşap kaplama) ve sentetik kaplamalarla (Akrilik, yüksek basınç laminatı HPL vb.) kaplanarak düşük maliyetli ve yüksek performanslı bir mobilya malzemesi olarak başarıyla kullanılabilmektedir. Sonuç Bu çalışmada saman levhaların yapı malzemesi olarak önemli avantajları ve kullanım alanları açıklanmıştır. Gerek ülkemiz ve gerekse dünyanın birçok ülkesi orman kaynakları bakımından odun işleyen endüstrilere yetecek kadar hammadde sağlamada yetersiz kalmaktadır. Ayrıca, odun fiyatlarının her geçen gün artmasıda alternatif kaynaklara arayışı zorunlu kılmıştır. Bu noktada zirai atıkların değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Dünyada en fazla üretilen zirai ürünlerden biri olan samanın tarlada yakılmak yerine samanın ısı iletkenliği, ses izolasyonu vb. önemli üstünlüklerinden yarlanmak amacıyla levha haline getirilmesiyle hem yapı sektörünün ihtiyaç duyduğu bir katma değerli bir malzeme hem de orman kaynaklarının korunmasında önemli katkı sağlayacaktır. Ekolojik olan çevreyle dost bu levhalar düşük fiyatıyla aynı niteliklere sahip ve nispeten daha pahalı olan yapı malzemelerinin yurt dışından ithalinin de önünü keserek milli ekonomiye önemli bir katkı sağlayacaktır. Ülkemizde ilk ve tek olan Strawpanel levhaların çevreyle dost nitelikli bir malzeme olması yapı sektörünün ve tüketicilerinde bu üstün levhaya olan talebi artırmış ve Türk yapı sektöründe giderek daha fazla kabul görmesinde önemli bir etken olmuştur.

#Ses, #Isi, #Saman